Waarom verandert de woningbouw zo langzaam?
Innovatie in de bouw verloopt anders dan in vrijwel iedere andere industrie
Wie vandaag een nieuwe auto koopt, verwacht vanzelfsprekend de nieuwste technieken. Niemand vraagt nog om een auto zonder airconditioning, moderne veiligheidssystemen of een zuinige aandrijflijn. Innovatie is daar de norm.
Maar waarom verwachten we dat eigenlijk veel minder van een nieuwe woning?
Dat is opmerkelijk, want een woning is meestal de grootste investering die iemand in zijn leven doet. Toch worden veel woningen nog gebouwd volgens bouwmethoden die tientallen jaren geleden zijn ontwikkeld.
Dat betekent niet dat traditionele bouw slecht is. Integendeel: Nederland beschikt over een bouwsector met veel vakmanschap en hoogwaardige kennis. Maar het betekent wél dat fundamentele veranderingen in de bouw aanzienlijk langzamer verlopen dan in bijvoorbeeld de auto-, vliegtuig- of maakindustrie.
Een complete keten verandert niet van vandaag op morgen
Volgens transitiedeskundige Jan Rotmans veranderen grote maatschappelijke systemen slechts langzaam. Niet omdat mensen niet willen vernieuwen, maar omdat complete ketens op elkaar zijn afgestemd. In de bouw bestaat zo'n keten uit onder andere:
- producenten van bouwmaterialen;
- architecten;
- constructeurs;
- aannemers;
- leveranciers;
- opleidingen;
- regelgeving;
- certificering;
- verzekeraars;
- financiers.
Wanneer al deze partijen jarenlang zijn ingericht op een bepaalde manier van bouwen, kost het veel tijd voordat een nieuw systeem breed wordt toegepast.
Dat is geen kwestie van onwil, maar van economie, investeringen, kennis en risicobeheersing.
Industrialisatie vraagt om andere materialen
In vrijwel iedere industrie heeft industrialisatie geleid tot hogere kwaliteit, lagere faalkosten, kortere productietijden en beter voorspelbare resultaten.
De bouw vormt daarop geen uitzondering.
Prefab bouwen, modulair bouwen en industrieel bouwen worden door steeds meer deskundigen gezien als belangrijke ontwikkelingen voor de toekomst van de woningbouw. Publicaties van onder andere Bouwkennis, Slim Bouwen en diverse onderzoeksinstellingen laten zien dat deze ontwikkeling al jaren gaande is.
Daarvoor zijn echter materialen nodig die zich goed lenen voor industriële productie en niet ieder bouwmateriaal is daarvoor even geschikt.
De eigenschappen van het materiaal bepalen de mogelijkheden
Wanneer een woning grotendeels in een fabriek wordt geproduceerd, worden andere eisen gesteld aan het constructiemateriaal.
Belangrijke eigenschappen zijn onder andere:
- maatvastheid;
- laag gewicht;
- hoge sterkte;
- eenvoudige prefabricage;
- snelle montage;
- grote overspanningen;
- hoge isolatiewaarden;
- circulariteit;
- demontabel bouwen.
Juist op deze punten ontstaan de verschillen tussen verschillende bouwsystemen.
De vergelijking hieronder laat zien dat staalframebouw op veel van deze eigenschappen bijzonder hoog scoort.
Waarom staalframebouw goed past bij industrieel bouwen
Staal is een materiaal dat zich uitstekend laat verwerken in een geautomatiseerd productieproces.Een staalframeconstructie wordt computergestuurd geproduceerd met zeer kleine toleranties. Hierdoor sluiten onderdelen nauwkeurig op elkaar aan en kunnen complete gevelelementen, vloeren en daken vooraf in de fabriek worden samengesteld.
Dat levert verschillende voordelen op:
- een hoge maatvastheid;
- weinig materiaalverlies;
- snelle montage op de bouwplaats;
- minder transportbewegingen;
- een beter beheersbaar bouwproces;
- hoge constructieve prestaties bij een relatief laag gewicht.
Daarom wordt staalframebouw internationaal al jarenlang toegepast in zowel woningbouw als utiliteitsbouw.
De ontwikkeling is al ingezet
De verschuiving naar industrieel bouwen is inmiddels zichtbaar.
Steeds meer bouwbedrijven investeren in prefab-productie, digitale engineering, robotisering en modulaire bouwconcepten. Dat gebeurt niet alleen met staalframebouw, maar ook met houtskeletbouw en andere prefab-systemen. De gemeenschappelijke noemer is duidelijk:
Steeds meer onderdelen worden niet meer op de bouwplaats gemaakt, maar in de fabriek.
Dat maakt bouwen voorspelbaarder, sneller en vaak ook duurzamer.
De woningbouw van morgen
De woningbouw staat voor grote uitdagingen:
- een tekort aan woningen;
- hogere kwaliteitseisen;
- strengere energieprestaties;
- circulariteit;
- minder CO₂-uitstoot;
- minder vakmensen op de bouwplaats.
Veel deskundigen verwachten daarom dat verdere industrialisatie een belangrijke rol zal spelen bij het oplossen van deze vraagstukken.
Niet omdat traditionele bouwmethoden verdwijnen, maar omdat verschillende bouwsystemen naast elkaar zullen blijven bestaan, ieder met hun eigen toepassingsgebied.
Voor projecten waarbij snelheid, maatvastheid, energieprestaties, prefabricage en toekomstbestendigheid centraal staan, vormt staalframebouw een bijzonder interessant alternatief.
Innovatie begint bijna altijd in het topsegment
De geschiedenis laat zien dat vrijwel iedere industrie dezelfde ontwikkeling doormaakt. Nieuwe technieken worden zelden direct voor de massa ontwikkeld. Ze verschijnen eerst in de hoogste prijsklasse, waar de ontwikkelkosten kunnen worden terugverdiend. Zodra de techniek zich heeft bewezen, productieprocessen efficiënter worden en de volumes toenemen, vinden deze innovaties geleidelijk hun weg naar betaalbaardere producten.
De auto-industrie is daarvan misschien wel het mooiste voorbeeld.
Veertig jaar geleden waren voorzieningen als ABS, airbags, elektronische stabiliteitscontrole (ESP), automatische transmissies, klimaatregeling, gelamineerd veiligheidsglas en geavanceerde carrosseries uitsluitend beschikbaar in luxe auto's. Tegenwoordig beschouwen we ze als vanzelfsprekend. Sterker nog: veel van deze technieken zijn inmiddels wettelijk verplicht of behoren tot de standaarduitrusting van vrijwel iedere auto. (Bosch Mobility)
Dezelfde ontwikkeling zien we bij de constructie van auto's. Waar vroeger zware carrosserieën werden gebouwd uit relatief eenvoudige staalplaten, bestaan moderne auto's uit uitgekiende constructies van hoogwaardig staal en andere lichte materialen. De carrosserie is niet alleen veel lichter geworden, maar tegelijkertijd ook aanzienlijk stijver en veiliger. Kabelbomen, leidingen, sensoren en bevestigingspunten worden al tijdens het ontwerp geïntegreerd. Ook geluidsisolatie, thermische isolatie, hoogwaardig isolatieglas en digitale elektronica zijn tegenwoordig onderdeel van één integraal ontworpen systeem.
Het resultaat is een auto die veiliger, comfortabeler, energiezuiniger en betrouwbaarder is dan ooit tevoren.
De woningbouw bevindt zich in een vergelijkbare ontwikkeling
Ook de woningbouw maakt een vergelijkbare evolutie door, al verloopt deze aanzienlijk langzamer.
Traditioneel werden woningen grotendeels op de bouwplaats opgebouwd. Dat vraagt veel handwerk, is gevoelig voor weersomstandigheden en maakt de kwaliteit afhankelijk van tientallen verschillende werkzaamheden die achtereenvolgens op locatie worden uitgevoerd.
Industrieel bouwen draait dat proces om.
Net zoals een moderne auto grotendeels in een fabriek wordt geproduceerd, worden bij industrieel bouwen complete bouwdelen onder gecontroleerde omstandigheden vervaardigd. Digitale engineering, computergestuurde productielijnen en prefabricage zorgen ervoor dat onderdelen met een hoge nauwkeurigheid worden geproduceerd en vervolgens op de bouwplaats als een bouwpakket worden samengevoegd. Daarvoor is echter wel een constructiemateriaal nodig dat zich uitstekend leent voor industriële productie.
Waarom staalframebouw hierin uitblinkt
Staalframebouw sluit uitstekend aan bij deze ontwikkeling. Net als de moderne auto maakt een staalframewoning optimaal gebruik van de eigenschappen van hoogwaardig constructiestaal: een hoge sterkte bij een relatief laag gewicht, grote maatvastheid en een uitstekende reproduceerbaarheid.
Maar de overeenkomst gaat verder.
In een staalframeconstructie kunnen installaties al tijdens het ontwerpproces worden geïntegreerd. Sparingen voor ventilatie, leidingen, elektra en bevestigingspunten worden digitaal voorbereid en nauwkeurig in het productieproces opgenomen. Daardoor sluiten constructie en installaties naadloos op elkaar aan en worden faalkosten beperkt.
Ook de gebouwschil profiteert van deze integrale benadering. Hoogwaardige isolatiematerialen, kierdichting, dampopen constructies, moderne beglazing en geavanceerde installaties kunnen vanaf het eerste ontwerp als één geheel worden ontwikkeld. Het resultaat is een woning met een hoog comfortniveau, een laag energieverbruik en een voorspelbare bouwkwaliteit.
Van luxe innovatie naar nieuwe standaard
Zoals de auto-industrie laat zien, worden innovaties uiteindelijk gemeengoed. Wat ooit exclusief was voor luxe modellen, is nu beschikbaar in vrijwel iedere auto.
Het ligt voor de hand dat de woningbouw een vergelijkbare ontwikkeling zal doormaken. Naarmate industriële bouwprocessen verder worden geoptimaliseerd en de productievolumes toenemen, worden de voordelen van staalframebouw steeds toegankelijker voor een bredere groep opdrachtgevers.
De vraag is daarom misschien niet óf de woningbouw verder zal industrialiseren, maar hoe snel die ontwikkeling zich zal voltrekken.
Wie vandaag een nieuwe auto koopt, verwacht de nieuwste techniek, maximale veiligheid en een hoog comfortniveau. Waarom zouden we bij een nieuwe woning – vaak de grootste investering van ons leven – genoegen nemen met bouwmethoden die veel minder gebruikmaken van de mogelijkheden van moderne industriële productie?
Juist die vraag vormt de kern van de ontwikkeling die de woningbouw momenteel doormaakt. Staalframebouw is daarbij geen doel op zich, maar een bouwsysteem dat uitstekend aansluit bij de manier waarop de meest geavanceerde industrieën hun producten al decennialang ontwikkelen en produceren.
Juist omdat een woning tientallen jaren mee moet gaan, is het verstandig om niet alleen naar de uitstraling van een woning te kijken, maar ook naar de techniek waarmee deze wordt gebouwd.
Literatuur en inspiratie.
Dit artikel is gebaseerd op inzichten uit onder meer:
- Jan Rotmans – In het oog van de orkaan
- Anne-Marie Rakhorst – De Winst van Duurzaam Bouwen
- Braungart & McDonough – Cradle to Cradle
- Prof. dr. Jos Lichtenberg – Slim Bouwen
- Bouwkennis – Prefab bouwen heeft de toekomst
- Das FertighausBuch
- Huis vol Energie
- Stahl-Informations-Zentrum – Documentatie 560 en 591
- Thomas van Velzen – Duurzaamheidsoorlog
- Bureau Nieman – Bouwen aan een betere schil
- Theo Haytink – EPC-eisen verder aangescherpt
Welke bouwmethode kies ik?
Duurzaam bouwen: Actief of Passief
In de duurzame bouw staan 2 concepten, ogenschijnlijk, recht tegenover elkaar. Zogenaamde "passieve" woningen worden ontworpen en gebouwd met grote raampartijen op het zuiden om zoveel mogelijk zonlicht binnen te laten. Door kierdichte isolatie wordt tot 90% bespaard op de energierekeningen. Bij "actieve" bouwconcepten zijn het installaties die voor stroom en warmte zorgen. Een warmte-koudepomp maakt gebruikt de aanwezige bodemkoude en warmte als buffer voor het aanmaken van warm of koud water voor de vloerverwarming in de winter. Zonnepanelen en zonneboilers zorgen voor de stroom en de warme douche. Hoewel heftige internetdiscussies tussen voor- en tegenstanders anders doen vermoeden worden beide concepten ook (en steeds vaker) door elkaar gebruikt.
De keus voor het bouwsysteem voor uw nieuwe woonhuis wordt bepaald door een paar factoren:
- aan welke (steeds strengere) bouweisen moet u voldoen?
- hoe energiezuinig moet uw nieuwe woonhuis worden?
- wat is uw bouwbudget?
- Hoe lang mag de bouw duren?
- wilt u fijne akoustiek?
- wilt u een woning met een gezond binnenklimaat?
- Wilt u een woning die warm is in de winter en koel in de zomer?
Nog veel bouwers gaan niet mee in de nieuwe tijd en blijven doorgaan met het toepassen van verouderde bouwmethoden. Modern bouwen verreist meer kennis van isolaties, het dichten van kieren (klinkt primitief maar is een kunst op zich), inzicht in bouwfysica en ook moet de moderne bouwer zich constant bijscholen op het gebied van installaties. We kunnen dus gerust stellen dat, bij het bouwen van een modern opererende woning, alle zaken vooraf goed moeten worden onderzocht en op elkaar afgestemd.
Bij een actieve bouwconcept worden er meer installaties ingezet zoals bijvoorbeeld warmtepomen en zonneboilers. Bij passieve bouw gaat men meer uit van een beter gebouwd gebouw. Zoals u boven hebt kunnen lezen is er nogal wat discussie gaande. De vraag die echter gesteld moet worden: is de inzet van warmtepompen als oplossing voor het steeds lagere BENG getal (de energiezuinigheid van een woning) al rendabel? Uiteraard is het van belang het verbruik van fossiele brandstoffen terug te dringen, doch bij een beter gebouwde woningen is het erg lastig om binnen de levensduur van een dergelijke installatie de kostprijs terug te verdienen.
Als we de recente ontwikkelingen volgen is de kans groot dat vol-electrische verwarmingssystemen, in combinatie met pv-panelen voor het opwekken van de benodigde electriciteit, warm-waterboilers en een goed ventilatiesysteem met warmteterugwinning het uiteindelijke totale installatiesysteem voor vrijstaande of voor geschakelde woningen wordt. Met name de voorspelde verhoging van de capaciteit van PV panelen zal een belangrijke gaan spelen. Totale all-electric systemen worden nu standaard toegepast vanwege het dichtdraaien van de gaskraan in Nederland. Mc-Home heeft ervaring met alle onder genoemde systemen.
McHome weet hoe het ontwerpen en bouwen van échte energiezuinige en energie-neutrale woningen in zijn werk gaat en adviseert u graag.
McHome weet hoe een energiearme en passieve woning tot stand moet komen. Dat begint op de tekentafel en verplaatst zich via het productiebedrijf van het casco naar de bouwplaats.
Verder onder vindt u een overzicht van de voor- en nadelen van verschillende bouwsystemen.
Accumuleren of niet-accumuleren, dat is de vraag!
Accumuleren betekend opladen. Met accumuleren binnen de woningbouw bedoelen het opladen ( of opnemen) van warmte door de binnenmuren. Een woning die accumuleert is per definitie een woning met veel massa, dus gebouwd met zware materialen als beton, kalkzandsteen of gebakken stenen. Accumulatie in de zomer is een vervelend fenomeen: uw woning wordt steeds warmer zodra er buitenwarmte de woning binnendringt. In een zware bouw is deze warmte er slechts met moeite of met de inzet van energie-slurpende installaties er weer uit te krijgen. Over het relatieve voordeel van accumuleren van muren is men het in de bouwwereld wel snel eens: je blijft energie steken in iets wat maar voor een klein deel rendement geeft.
Bij lichte bouw staalframebouw accumuleren de wanden niet. Het voordeel hiervan is dat er ook geen energie hoeft te worden gestoken. Omdat de wanden geen warmte opnemen zal de woning in de zomer iets sneller opwarmen. Door het openen van enekle ramen en het in de ( automatische) spui-stand zetten van de balansventilatie wordt de opgewarmde lucht de woning uit-getransporteerd, zonder de hulp van extra installaties. Op deze manier koelt de woning snel weer af en met name op de slaapkamers levert dit een groot comfort voordeel op want niets zo vervelend als in een hete kamer moeten slapen.
Een energiearm gebouwde woning met een licht bouwsysteem is in de winter erg behaaglijk doordat er op een erg efficiente manier lucht wordt ververst zonder dat er ramen op roosters open staan. Bij de Staalframebouw komt dan nog het voordeel dat er relatief grote diameters buis in het vloersysteem kunnen worden ingebracht. De grote diameters zorgen voor een rustig en stil verversingssysteem. er is dan nog maar weinig energie nodig om de woning warm te krijgen, en dat is het voordeel van lichter bouwen.
Als men uitgaat van de trias energetica en passief bouwen gedachte is het ook veel logischer om voor een non-accumulerend systeem te kiezen: wat niet wordt gebruikt, wordt ook niet opgewekt. En dat is en blijft de basis gedachte van passief bouwen.
*In een moderne woning zit tegenwoordig een balansventilatiesysteem met warmteterugwinning. Dit systeem zorgt ervoor dat verse lucht van buiten (en niet frisse lucht zoals we soms horen) wordt voorverwarmd zodat het met ca. 90 % van de woning warmte wordt ingebracht in de verblijfsruimtes.
DE BESTE PRIJS / KWALITEIT VERHOUDING
Licht staal - Staalframebouw
De laatste sterk stijgende trend op bouwgebied is het toepassen van licht stalen bouwconstructies. Maar wat is nieuw: het werd 60 jaar geleden al aangewend door Philips om snel nieuwe woningen te bouwen. In Nederland zijn meerdere producenten actief en het gebruik van dit bouwsysteem neemt dus snel toe.
De voornaamste redenen zijn de hoge en maatvaste kwaliteit en het volledig kunnen laten mee-isoleren van de complete buitengevel. Voordeel ten opzichte van het vergelijkbare houtskeletbouw is dat het een krimp- en rekvrij-systeem is. Het complete casco (ook de binnenwanden, verdiepingsloeren en daken) bieden veel ruimte voor (extra) isolaties en het verwerken van moderne installaties. Mc-Home heeft ruime ervaring met deze manier van bouwen en kan het van harte aanbevelen.De Mc-home aannemers bouwden al meer dan 500 woningen met dit hoogwaardige systeem. Zie verder onder voordelen van dit systeem ten opzichte van andere bouwsystemen.
meer gerealiseerde projecten op de staalframebouw pagina
Houtbouw - houtskeletbouw
Houtskeletbouw (HSB) wordt al jaren in Nederland toegepast. Het biedt, net als staalframe ook een goede basis voor beter bouwen. Constructief zijn er echter wel beperkingen en het "levende" karakter van het materiaal vraagt perfecte verwerking en optimale bescherming tegen weersinvloeden. Een houtskeletbouw kent, door het hoge prefab gehalte, een relatief korte bouwtijd. Nederland kent in tegenstelling tot Duitsland geen norm voor het toe te passen hout (VKH = vollkonstruktionsholz), dit werkt vaak in de hand dat andere producten worden ingezet dan eigenlijk zou moeten.
Massief Passief
Met massief-passief wordt bedoeld dat het passiefhuis op de traditionele manier wordt gebouwd, dus met een luchtspouw en massieve materialen als beton ,keramische bouwstemen en gevelsteen. Deze manier van bouwen creëert dikke buitengevels (tot wel 60 cm) waardoor er, ten opzichte van volledig isolerende systemen, veel binnenruimte verloren gaat of uw nieuwe woning een veel ruimere buitenjas krijgt. U betaald altijd op basis van de buitenafmetingen van uw nieuwe woning.
Stenen bouw traditioneel
Het bouwen met stenen is in Nederland nog steeds het meest toegepast. Het basismateriaal geeft een solide basis voor een goed gebouw. Het vol-steen materiaal veroorzaakt wel behoorlijk dikkere buitenmuren in vergelijking met vol-geïsoleerde bouwsystemen zoals staalframebouw. Bouwen met stenen wordt nog steeds gezien als erg vertrouwd en solide, maar dat is sterk aan het veranderen.
De actuele BENG en MER normen (de energiezuinigheid en de milieuprestaties) vragen andere materialen dan steen als basis bijvoorbeeld vol-geïsoleerde bouwsystemen als staalframebouw. Mc-Home.nl kiest bewust voor staalframebouw als bouwmethode vanwege alle voordelen ten opzichte van elk ander bouwsysteem.
DENKEND AAN DE VOLGENDE GENERATIES
Ecologisch bouwen / BIO-BASED
Om ecologisch of biobased te bouwen moeten er andere basismaterialen worden toegepast. Het produceren van die materialen moet zo weinig Co2 uitstoot veroorzaken. Om te beginnen is de dragende constructie vaak van hout. Als er staalframe wordt toegepast spreken we van Eco-Hybride.
De toegepaste isolatiematerialen zijn vaak houtwolvezel en cellulose. Deze bouwmetode wint ook snel terrein in Nederland.
OPLOSSINGSGERICHT BOUWEN
Aardbevingsbestendig bouwen
Aardbevingen zijn in het noorden van het land een groot probleem. Het bouwen van nieuwe woningen staat, mede daardoor, op een laag pitje, terwijl dat niet nodig is. Volgens constructeurs is het bouwen met lichte constructies dé oplossing voor het probleem. Lichte constructies zoals staalframebouw hebben een aanmerkelijk lager gewicht dan betonnen of stenen constructies. Ook worden bij een staalframebouw casco de verschillende componenten van het gebouw, zoals wanden en vloeren, aan elkaar bevestigd. Daardoor zal bij een aardbevingsklap het hele gebouw meebewegen. Dit geeft vele malen minder schade en veelal is er helemaal geen sprake van schade. McHome heeft ervaring met bouwen met deze systemen in Groningen en omstreken en informeert u graag!
